Van bestemmingsplannen naar één samenhangend omgevingsplan
Sherpa stelt voor gemeente Heerenveen in Friesland het projectplan voor het omgevingsplan op. Een projectplan dat de route uitstippelt van een verzameling bestemmingsplannen naar een samenhangend omgevingsplan voor de hele gemeente: met een gerichte diagnose, twee realistische planningsscenario’s en een projectorganisatie waarin de gemeente zelf aan het roer blijft.
Sherpa’s impact
Gerichte diagnose
Twee planningsscenario’s
Gemeentelijke regie
De opgave: van tijdelijk naar een samenhangend omgevingsplan
Met de Omgevingswet kreeg iedere gemeente in Nederland een omgevingsplan van rechtswege: het tijdelijk deel, opgebouwd uit de bestaande bestemmingsplannen, beheersverordeningen en de bruidsschat. Die verzameling moet de komende jaren worden omgezet naar het nieuwe deel van het omgevingsplan. Een samenhangend geheel van regels voor de fysieke leefomgeving van de hele gemeente.
De Friese gemeente Heerenveen heeft de ambitie om binnen de wettelijke overgangsfase te beschikken over een compleet en actueel omgevingsplan dat aansluit bij de omgevingsvisie. Met duidelijke kaders, minder uitzonderingen en snellere procedures. Er is de afgelopen jaren al gewerkt aan een casco voor de regels. De volgende stap is een projectplan voor het omgevingsplan dat de route naar het eindresultaat realistisch, bestuurlijk gedragen en uitvoerbaar maakt.
✴
Een projectplan begint met een diagnose
Een projectplan voor een omgevingsplan is geen schrijfopdracht. Een betrouwbare fasering, planning en kostenraming vraagt eerst om inzicht in de uitgangssituatie. Daarom starten we met een gerichte analyse van onder meer:
- de bestaande planvoorraad en beheersverordeningen;
- het casco en het bijbehorende handboek;
- de omgevingsvisie, programma’s en het beleidshuis;
- de bruidsschat, milieuregels en relevante verordeningen;
- lopende omgevingsplanwijzigingen, BOPA’s en gebiedsontwikkelingen;
- organisatie, capaciteit en werkprocessen.
We onderzoeken niet ieder plan tot in detail, maar brengen de planvoorraad systematisch in beeld en beoordelen een representatieve selectie. Zo ontstaan planfamilies en complexiteitscategorieën die de basis vormen voor fasering, inzet en kosten. Slim analyseren in plaats van alles uitpluizen.
✴
Uitgangspunten opnieuw tegen het licht
De uitgangspunten die eerder voor het omgevingsplan zijn vastgesteld, vormen het vertrekpunt. Maar sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet is landelijk veel praktijkervaring opgedaan met het opstellen en wijzigen van omgevingsplannen. Die ervaring nemen we mee. We kijken onder meer naar:
- de gebiedsgerichte invulling van bestuurlijke afwegingsruimte;
- de balans tussen algemene regels en vergunningplichten;
- welke regels uit verordeningen in het omgevingsplan thuishoren, en welke juist niet;
- de manier waarop de milieuregels uit de bruidsschat worden omgezet;
- de geschiktheid van het casco voor de verschillende gebiedstypen in de gemeente.
Het resultaat: helder welke uitgangspunten blijven staan, welke worden aangescherpt en waar nieuwe bestuurlijke keuzes nodig zijn.
✴
Twee routes naar een compleet omgevingsplan
Planning is in omgevingsplantrajecten vaak het meest weerbarstige onderdeel. Daarom werken we twee scenario’s uit:
- Een versnellingsscenario, gericht op afronding in 2030, in lijn met de bestuurlijke ambitie.
- Een beheerst scenario, gericht op afronding binnen de wettelijke overgangsfase.
Per scenario maken we capaciteit, kosten, randvoorwaarden, risico’s en afhankelijkheden inzichtelijk. Op basis daarvan adviseren we welke route haalbaar en bestuurlijk verantwoord is. Het voorkeursscenario werken we volledig uit; het andere blijft beschikbaar als terugvaloptie.
✴
Transitie of beleidsvernieuwing: een heldere knip
Een omgevingsplan biedt de kans om meer te doen dan bestaande regels technisch omzetten. Denk aan het ruimtelijk vastleggen van nieuwe ambities, zoals woningbouwontwikkeling. Dat is waardevol, maar heeft gevolgen voor onderzoeken, participatie, milieueffectrapportage, procedure en doorlooptijd. We maken daarom een duidelijk onderscheid tussen drie sporen:
- een zoveel mogelijk beleidsneutrale omzetting;
- harmonisatie en keuzes over de regelsystematiek;
- nieuwe beleidskeuzes en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
Per spoor leggen we vast hoe het wordt verwerkt, wie erover beslist en wat het betekent voor planning en kosten. Zo blijft de transitie beheersbaar en worden ambities bewust en onderbouwd meegenomen.
Gemeentelijke regie en lerend werken
Het opstellen, beheren en wijzigen van het omgevingsplan is een structurele kerntaak van de gemeente. Externe ondersteuning kan daarbij veel opleveren, maar het inhoudelijk eigenaarschap hoort bij de gemeente. Daarom werken we een projectstructuur uit waarin externe deskundigheid en gemeentelijke regie elkaar versterken.
Het projectplan beschrijft welke gemeentelijke rollen nodig zijn, hoe de interne ambtelijke beoordeling wordt georganiseerd en hoe kennisoverdracht en lerend werken een vaste plek krijgen. Zodat de gemeente na afloop zelf verder kan met het beheer van haar omgevingsplan.
Wat het projectplan omgevingsplan oplevert
Het traject is opgebouwd in zeven fasen, van start en afbakening tot besluitvorming.
Onderweg levert het onder meer op:
- een notitie over de uitgangssituatie, met inzicht in openstaande bestuurlijke en ambtelijke keuzes;
- een scenariomemo met advies en beslispunten;
- een ontwikkelpad met gebiedsgerichte en thematische werkpakketten;
- een overzicht van rollen, verantwoordelijkheden en een kwaliteits- en besluitvormingsmodel;
- een integrale planning, een capaciteits- en kostenmodel en een aanbestedingsadvies voor de vervolgopdracht;
- het definitieve projectplan met managementsamenvatting en conceptbeslispunten voor college en raad.
De rol van Sherpa
Het project wordt uitgevoerd vanuit de vakgroep Omgevingsrecht van Sherpa, met een compact en complementair team: een projectleider met achtergrond in planologie en bestuursadvies, een jurist omgevingsrecht en een milieuspecialist. Het team werkt al jaren samen aan omgevingsplantrajecten bij gemeenten in Noord- en Oost-Nederland, vanuit onze vestiging in Groningen.
Sherpa staat voor samen dragen wat zwaar is. We nemen niet over wat van de gemeente is, maar helpen keuzes scherp te krijgen, brengen orde en overzicht, versterken het gemeentelijke team en zorgen dat de gemeente in regie blijft. We werken daarbij niet alleen vanaf ons kantoor, maar ook op locatie. Zo krijgen we gevoel bij de organisatie en bij de opgave.
Ervaring met omgevingsplannen
Het team heeft ervaring opgedaan bij onder meer de gemeenten Groningen, Hardenberg, Het Hogeland, Maasgouw, Meppel en Zeewolde en de samenwerkingsorganisatie De Wolden-Hoogeveen. Van casco en plan van aanpak tot deelgebieden, bedrijventerreinen en gebiedsontwikkeling. Lees ook hoe we gemeente Zeewolde ondersteunen bij de woningbouwopgave.
1.
Een realistische route: fasering, planning en kosten gebaseerd op een gerichte diagnose van de uitgangssituatie.
3.
Een beheersbare transitie: een duidelijke knip tussen beleidsneutraal omzetten, harmonisatie en nieuwe beleidskeuzes.
2.
Een bestuur dat kan kiezen: twee uitgewerkte scenario’s met capaciteit, kosten en risico’s, plus een helder advies.
4.
Regie bij de gemeente: een projectorganisatie waarin kennisoverdracht en lerend werken een vaste plek hebben.
