Van dreigende aansluitstop naar regie
Een woonwijk die niet op tijd stroom krijgt. Een bedrijventerrein waar nieuwe bedrijven zich niet kunnen vestigen. Een schoolgebouw dat niet verduurzaamd kan worden. Netcongestie is allang geen abstract energieprobleem meer – het raakt de kern van wat gemeenten willen realiseren. De gemeente Lelystad koos niet voor afwachten, maar voor regie. Sherpa zorgt voor het strategisch projectleiderschap van de Taskforce Netcongestie.
Sherpa’s impact
Opzetten Taskforce
Nieuwe Prioriteringskader
Toekomstbestendige planontwikkeling
Het Nederlandse elektriciteitsnet zit vol. Begin 2026 dreigde voor Lelystad zelfs een aansluitstop voor nieuwe grootverbruikers. Dankzij ingrijpen van de netbeheerders werd dat kritieke punt afgewend, maar de congestiegebieden rond Lelystad staan nagenoeg vol. Het probleem is daarmee niet tijdelijk, maar structureel.
Daar komt sinds 1 juli 2026 iets belangrijks bij: het nieuwe prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Klein- en grootverbruikers komen bij de regionale netbeheerder op één wachtlijst. De particulier die een laadpaal wil, staat in dezelfde rij als de ontwikkelaar van een datacenter. Alleen partijen met congestieverzachtende maatregelen of vitale functies krijgen voorrang.
Voor Lelystad werkt dat door in vrijwel alle grote opgaven:
– Woningbouw: nieuwbouwwoningen die vertraging kunnen oplopen zonder tijdig georganiseerde elektriciteitsaansluiting.
– Gebiedsontwikkeling: onzekerheid over de fasering van grote infrastructurele en ruimtelijke projecten.
– Economie en bedrijventerreinen: belemmering van vestiging en uitbreiding van bedrijven, onder meer op Flevokust en LAB.
– Maatschappelijk vastgoed: verduurzaming van gemeentelijke
gebouwen en voorzieningen die stokt.
Zonder gemeentelijke regie bepalen externe partijen de volgorde van de eigen ontwikkelingen. Lelystad had dringend behoefte aan inzicht, prioritering en sturing.
Samen met de gemeente richtte Sherpa de Taskforce Netcongestie in, met een pragmatisch plan van aanpak. Niet alles kan en hoeft tegelijk: door gefaseerd te werken blijft de organisatie op de been en worden harde externe deadlines gehaald.
✴
Fase 1: de acties die moeten
Eerst het urgente. Denk aan een bestuurlijk vastgesteld afwegingskader om woningbouwprojecten objectief te rangschikken (gebaseerd op het landelijke VNG-model), een integraal overzicht van alle gemeentelijke en private projecten voor de komende drie tot tien jaar, en het tijdig indienen van een geprioriteerde projectenlijst bij netbeheerder Liander. Zo reserveert de gemeente transportcapaciteit vóórdat anderen dat doen.
✴
Fase 2: rollen en verantwoordelijkheden
Vervolgens richten we de interne organisatie in op de lange termijn. Wie beslist er als projecten met elkaar concurreren om schaarse netcapaciteit? Welke besluiten kunnen in mandaat worden genomen? Een heldere governance en een werkbare escalatieroute zorgen dat keuzes onderbouwd en op tijd worden gemaakt – ook als het politiek spannend wordt.
✴
Fase 3: energie in planvorming en tenders
Tot slot wordt energiezekerheid structureel ingebed: energie standaard meewegen bij de voorbereiding van ruimtelijke projecten, en toetsbare energie- en flexibiliteitseisen in tenders en aanbestedingen. Ontwikkelaars laten zo zien dat ze hun energievraag minimaliseren, slim faseren of netverzachtende maatregelen toepassen.
De rol van Sherpa
De strategisch projectleider van de Taskforce is een echte Sherpa. Die bewaakt het proces, de scope en de samenhang tussen de fasen, voert namens de gemeente de regie in het strategisch overleg met TenneT, Liander en de Provincie Flevoland, en bereidt college en raad voor op de keuzes die schaarste onvermijdelijk maakt.
Kenmerkend voor de aanpak is de strikte functiescheiding: de strategisch projectleider bewaakt de regie, een technisch adviseur bewaakt de inhoud, en individuele projectcasuïstiek blijft bij de betreffende projectleiders. Zo verzandt de Taskforce niet in details en blijft de slagkracht behouden.
1.
Regie in plaats van afwachten: Lelystad bepaalt zelf de volgorde van zijn ontwikkelingen, binnen de kaders van de schaarste.
3.
Tijdig gereserveerde netcapaciteit: een geprioriteerde projectenlijst die conform de eisen bij de netbeheerder ligt.
2.
Een bestuur dat kan kiezen: een objectief afwegingskader en heldere governance voor besluiten bij conflicterende projecten.
4.
Toekomstbestendige werkwijze: energie als vast onderdeel van planvorming, besluitvorming en tenders.
